Ծնվում էր նոր արվեստ

Հայաստանի հեռուստատեսության տարեգրությունը սկսվում է 1955 թ. սեպտեմբերի 5-ից, երբ ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհուրդը Միության հանրապետություններում 27 ծրագրային կենտրոնների և 5 հաղորդող կայանների շինարարության մասին որոշում ընդունեց: Երևանում` Նորքի բարձունքում, սկսվեց Հայաստանի հեռուստակայանի շինարարությունը: Շուտով տեղադրվեց 180մ բարձրությամբ առաջին հեռուստաաշտարակը, որը 1978թ. փոխարինվեց նորով: Հայաստանի հեռուստատեսության առաջին տնօրեն Ներսես Կագրամանովի ղեկավարությամբ ստեղծվեց հանձնաժողով, որն էլ սկսեց ընտրել հեռուստաաշխատողներին, ովքեր հետագայում պիտի զարգացնեին և ամուր հիմքերի վրա դնեին հայկական հեռուստաարվեստը:

1956թ. նոյեմբերի 29-ին` Հայաստանի խորհրդայնացման տարեդարձի օրը, հեռարձակվեց Հայկական հեռուստատեսության առաջին հաղորդումը: Եթերը բացեց հայկական էկրանի առաջին հաղորդավար Նառա Շլեպչյանը: Ցուցադրվեց մեկ գեղարվեստական կինոնկար և Մոսկվայում տեղի ունեցած հայկական գրականության և արվեստի տասնօրյակի եզրափակիչ համերգին նվիրված ֆիլմը:

Մինչև դեկտեմբերի 31-ը ցուցադրվում էին կինոնկարներ: Միաժամանակ ստեղծագործական խմբերն աշխատում էին ինքնուրույն հաղորդումների վրա: 1956թ. դեկտեմբերի 31-ին եթեր հեռարձակվեց Ամանորի հաղորդումը, իսկ 1957-ի հունվարի 2-ին` երեխաների համար պատրաստված տոնական ծրագիրը: Մեկ փորձնական հաղորդում էլ կայացավ հունվարի 3-ին: Այն նվիրված էր հայ մեծ նկարիչ Վարդգես Սուրենյանցի կյանքին ու գործունեությանը: Փորձնական հաղորդումների ցուցադրումը շարունակվեց մինչև փետրվար:

Առաջին օրը եթերում

«Բարև ձեզ, հարգելի՛ հեռուստադիտողներ, սկսում ենք մեր փորձնական հաղորդումները»: Այս տողերով էր հայ հեռուստադիտողին ողջունում առաջին հաղորդավար Նառա Շլեպչյանը:
Իր առաջին քայլերի մասին Նառա Շլեպչյանը պատմում է. «Շատ լավ հիշում եմ 1956-ի նոյեմբերի 29-ը: Բոլորս էինք հուզված ու միաժամանակ ոգևորված: Եկավ եթերի ժամը, ես երևացի էկրանին, բարևեցի, շնորհավորեցի Հայաստանում հեռուստատեսային հաղորդումներ սկսելու առթիվ և ներկայացրի այդ օրը ցուցադրվելիք ծրագիրը: Այսպես սկսվեց առաջին հեռուստատեսային օրը, որն արդեն շարունակվում է շուրջ կես դար:

Ինձ հաճախ են հարցնում` ինչո՞ւ դուք, որտեղի՞ց եկաք: Այն ժամանակ ինստիտուտի վերջին կուրսի ուսանողուհի էի: Մտերիմներիցս մեկը` Կիմ Արզումանյանը, առաջարկեց գնալ և դիտել խոսնակների մրցույթը, գուցեև` մասնակցել դրան: Բարձրացա Նորք՝ հեռուստատեսության առաջին շենքը: Այստեղ էին թատերական ինստիտուտն ավարտած դերասանները: Նրանց տեսնելուն պես մտածեցի, որ եթե կանգնեմ խցիկի առջև, խայտառակ կլինեմ: Հրավիրեցին ինձ: Նախ ներկայացրի մեր թատերական աշխարհի պատկառելի դեմքերից մեկին` Վաղարշ Վաղարշյանին, հետո հայտարարեցի համերգ Գոհար Գասպարյանի կատարմամբ, իսկ վերջում` գեղարվեստական կինոնկար, որի վերնագիրն այսօր չեմ հիշում: Ծրագիրը պետք է ներկայացվեր նաև ռուսերենով: Բարևեցի և կարդացի Չուկովսկու «Չոփ-չոփիկը»: Բոլորովին չէի մտածում, որ հաղթող կճանաչվեմ:
Հաջորդ խնդիրն ավանդապահ հորս համոզելն էր: Հեռուստատեսության ղեկավարներից եկան մեր տուն և հորս մի կերպ համոզեցին, որ գոնե ժամանակավոր աշխատեմ: Ժամանակավոր աշխատեցի չորս տասնամյակ»:

1957թ. փետրվարի 9-ին տեղի ունեցավ հայկական հեռուստաստուդիայի պաշտոնական բացումը, որով և սկիզբ դրվեց կանոնավոր հաղորդումներին: Դրանք հեռարձակվում էին շաբաթական չորս անգամ` երեքշաբթի, հինգշաբթի, շաբաթ և կիրակի, 2 ժամով: Կիրակի օրը հաղորդումները սկսվում էին ժամը 14:00-ին և շարունակվում 1-2 ժամ, ապա, կարճատև դադարից հետո վերսկսվում էին 19:00-ից մինչև 21:00-ն: Գործում էր ընդամենը մեկ ստուդիա` 60քմ տարածքով: Տեխնիկական պայմանները խիստ աղքատիկ էին՝ երկու տեսախցիկ, 2-3 լուսարձակ:

Առաջին աշխատակիցները հեռուստատեսությունը պատկերացնում էին նախևառաջ որպես մշակութային արժեքների հետ շփման միջոց: 1957-ի փետրվարը հարուստ էր գեղարվեստական հաղորդումներով՝ «Բեմի վրա է ժողովրդական դերասան Հրաչյա Ներսիսյանը», «Պուշկինի պոեզիան», «Մեկ դերասանի թատրոն. Սուրեն Քոչարյան» և այլն:

Շուտով սկսում են եթեր հեռարձակվել սեփական բեմադրություններ և թատերական ներկայացումների հեռուստատեսային տարբերակներ: Բեմադրություններն իրականացվում էին ուղիղ եթերով, քանի որ դեռևս չկար տեսագրության տեխնիկան: 1957-ի փետրվարի 2-ին` դեռևս փորձնական հաղորդումների ժամանակ, ստեղծվեց Պարոնյանի անվան կոմեդիայի թատրոնի «Վենետիկյան երկվորյակներ» ներկայացման հեռուստատեսային տարբերակը: Չապեկի «Սպիտակ հիվանդություն» ներկայացման հանդեպ հետաքրքրությունն այնքան մեծ էր, որ կազմակերպվեց դրա կրկնությունը: Այս շրջանում հանդիսատեսին ներկայացվեցին նաև Նար-Դոսի «Ես և նա», Եղիշե Չարենցի «Լենինն ու Ալին», Սերո Խանզադյանի «Հովիվ Հասրաթը» բեմադրությունները: